Παρασκευή, 23 Ιανουαρίου 2015

Το τζαμί των Αράβων

Στην προηγούμενη ανάρτηση των ΧΑΜΠΕΡΙΩΝ (διάβασε εδώ) είχα την χαρά να μοιραστώ μαζί σας εικόνες και σκέψεις για ένα άγνωστο κτίσμα περασμένων αιώνων και εποχών. Προσπαθώντας να παραθέσω όσο πιο παραστατικά μπορούσα τις εκδοχές μου, σκέφτηκα να ασχοληθώ σε τούτη την ανάρτηση με ένα παρόμοιο κτίσμα, με κοινή καταγωγή και περίοδο κατασκευής του.
Έτσι λοιπόν παρέμεινα στον ιστορικό Γαλατά, που τόσα σπουδαία έχει να επιδείξει, και επισκέφθηκα το μεγαλύτερο τζαμί των βορείων παραλίων του Κεράτιου κόλπου, το Arap Camii.
Η βορειοδυτική πρόσοψη του Arap Camii
Οι μουσουλμάνοι αρέσκονται στην παρουσίασή του ως το παλαιότερο τζαμί που κατασκευάστηκε ποτέ στην Κωνσταντινούπολη. Σύμφωνα με αυτή την εκδοχή το τζαμί οικοδομήθηκε το έτος 715 από Άραβες πολιορκητές. Από τον μιναρέ του τζαμιού ισχυρίζονται πως ακούστηκε για πρώτη φορά κάλεσμα για ισλαμική προσευχή σε ολόκληρο το Βυζάντιο. Η παραμονή των Αράβων διήρκησε 7 έτη και στο προαύλιο του τζαμιού, δίπλα στον ανατολικό τοίχο, kible, βρίσκεται ο τάφος του στρατηγού τους Μεσλεμέ. Όλα αυτά βέβαια δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα αλλά είναι αποτέλεσμα μυθοπλασίας και σαφώς εξυπηρετούν άλλους σκοπούς.
Η ασυνήθιστη για μουσουλμανικά δεδομένα είσοδος στην ανατολική πλευρά. Η λευκή κολόνα στα δεξιά της φωτογραφίας είναι μέρος του τάφου του στρατηγού Mesleme bin Abdülmelik. Βέβαια αξίζει να αναφέρω οτι και στην Δαμασκό υπάρχει ακόμα ένας δικός του τάφος
Η πλάγια είσοδος με παρουσία ενός από τα πολλά διάσπαρτα κιονόκρανα που βρίσκονται στον προαύλιο χώρο
Στην πραγματικότητα το τζαμί των Αράβων χρωστά την ονομασία του στους καταδιωκόμενους Άραβες της Ισπανίας που βρήκαν προστασία στο Καταφύγιο της Οικουμένης, την Πόλη. Αυτό συνέβη τον 15ο αιώνα και τότε έγινε και η μετατροπή του ναού σε τζαμί, αφού πρωτύτερα ήταν γενοβέζικη εκκλησία αφιερωμένη στον Άγιο Δομίνικο. Η κατασκευή της έγινε ανάμεσα στο 1323 και 1327, την εποχή της κυριαρχίας των Λατίνων στον Γαλατά.
Παρατηρώντας τις διαφορετικές εποχές της τειχοδομίας και σκεπτόμενος πως σε αυτό το σημείο υπήρξαν περισσότεροι από δύο χώροι θρησκευτικής λατρείας
Διάκοσμος με ανθέμια που παραπέμπουν σε χαρακτηριστικά χριστιανικών ναών
Προτού οι Γενοβέζοι κατασκευάσουν την τεράστια εκκλησία, στο ίδιο σημείο υπήρχε ναός αφιερωμένος στον San Paolo, ο οποίος όμως ήταν μικρότερων διαστάσεων. Δεν ήταν όμως και αυτός ο αρχικός ναός καθώς εδώ βρίσκονταν ο δεύτερος ναός της Κωνσταντινούπολης αφιερωμένος στην Αγία Ειρήνη. Πόσο μαγικό είναι το συναίσθημα να "ξύνω" τις φλούδες του χρόνου που έχουν επιστρωθεί σαν ταπετσαρία στην όψη της Πόλης και πίσω από αυτή να παρουσιάζονται νοερές αυθεντικές εικόνες του παρελθόντος!
Διάκοσμος που αν και καταπονημένος, ακόμα μαγνητίζει τα βλέμματα και γοητεύει
Οτι απόμεινε από έναν όμορφο ανάγλυφο διάκοσμο. Εκτός των φυτομορφικών σχεδίων διακρίνονται ασπίδες με λέοντες
Αρκετά επιστύλια με απουσία κιόνων
Περνώντας κάτω από τα σταυροθόλια που μαρτυρούν πραγματικές ταυτότητες και όχι μυθοπλασίες, ο νους μου μεταφέρθηκε ακαριαία σε τόσους άλλους ναούς της Πόλης, στους οποίους έχω αντικρίσει την ίδια εικόνα. Στα σταυροθόλια της Μονής Παντεπόπτου, στην Μονή του Αγίου Ανδρέου εν την Κρίσει, στην Μονή Παμμακάριστου, στον ναό του Αγίου Σέργιου και Βάκχου, στον ναό της Αγίας Θεοδοσίας και σε τόσες άλλες εκκλησίες της Πόλης.
Σταυροθόλια στον Αράπ τζαμί. Το πνεύμα και η σκέψη ταξιδεύουν παντού αστραπιαία
Εξωτερικά του ναού υπάρχουν ένα δυο σημεία με τρύπες 1-2 μέτρων κάτω από το σημερινό επίπεδο της γής και εκεί υπάρχουν βάσεις κιόνων. Ουδείς μοιάζει να τους παρατηρεί και μόνο μερικά σκουπίδια τις περιτριγυρίζουν. Και όμως αυτές οι βάσεις κάτω από την επιφάνεια της γής δηλώνουν τόσα πολλά...είναι σαν ρίζες που ότι κι αν βρέθηκε από πάνω τους, δεν κατόρθωσαν να τις ξεριζώσουν.
Σημάδια από ένα πολύ μακρινό παρελθόν που αγγίζει ακόμη και την παρουσία του ναού της Αγίας Ειρήνης
Η είσοδος στο εσωτερικό του τζαμίου πραγματοποιείται μόνον από τις πλαινές πλευρές ενώ η κεντρική είσοδος της δυτικής πρόσοψης αλλά και η πρόσβαση στον νάρθηκα δεν είναι εφικτή.
Η σφραγισμένη είσοδος της δυτικής πρόσοψης με καμπύλη σε γοτθικούς ρυθμούς
Παρά τις αρκετές μετατροπές αλλά και τις καταστροφές, κυρίως από πυρκαγιές, ο χώρος παραμένει στα αυθεντικά πρότυπα καθολικής εκκλησίας, όπως για παράδειγμα ο μακρύς διάδρομος αλλά και διατηρεί τα γοτθικά χαρακτηριστικά του, όπως ο σκοτεινός φωτισμός και οι καμπύλες.
Το εσωτερικό του Αράπ τζαμί. Σκοτεινό με έμφαση στον δρομικό άξονα. Παρά τις προσθήκες, οι εικόνα του παραπέμπει αμέσως σε καθολική εκκλησία
Αρκετοί μουσουλμάνοι προσέρχονται για προσευχή. Στην φωτογραφία διακρίνεται θόλος που οδηγεί στο άλλοτε πλάγιο κλίτος
Χαρακτιριστικές καλλιγραφίες στα ψηλότερα σημεία του τζαμιού και με τις αιχμές του φωτός να σχίζουν τον χώρο
Η ξύλινη παρουσία εντυπωσιάζει και θέλησα να ανέβω στο ανώτερο επίπεδο για να διακρίνω όλες τις πτυχές του χώρου καλύτερα. Η ξύλινη επένδυση έγινε μεταξύ του 1913 και 1919 έπειτα από καταστροφική πυρκαγιά, ενώ οι αυθεντικές πλάκες του δαπέδου έχουν μεταφερθεί στο αρχαιολογικό μουσείο της Πόλης.
Ξύλινες σκάλες σε δύο πλευρές οδηγούν στο άνω επίπεδο. Από εκεί μπορεί κανείς απαρατήρητος να διακρίνει ακόμα περισσότερες λεπτομέριες
Αριστερά διακρίνεται ο ξεχωριστός χώρος για την παραμονή των γυναικών κατά την διάρκεια της προσευχής. Η κατασκευή στο κέντρο του χώρου ονομάζεται "μαχφίλ" και είναι το σημείο που ανεβαίνει ο μουεζίνης, συμμετέχοντας ενεργά στην προσευχή και απαγγέλοντας στίχους απ'το Κοράνι
Η ξύλινη επένδυση καλύπτει ακόμη και την οροφή, δημιουργώντας όμορφη ατμόσφαιρα που σε συνδυασμό με την απόλυτη ησυχία και φωτισμό γαληνεύει τις αισθήσεις. Διακρίνονται τα παράθυρα με χαρακτηριστικά οξυκόρυφα γοτθικά τόξα
Το Arap Camii. Μία από τις πιο ασυνηθιστες κατασκευές του σημερινού Καράκιόι
Για όποιον κατορθώσει να αποπροσανατολιστεί μέσα στο Αράπ τζαμί και παραβλέψει ακόμα και το μαρμάρινο μιχράπ, τότε ως βοήθεια εκτός από οφθαλμίατρο υπάρχει και η επιγραφή: κιμπλέ
Στην άνω αριστερή πλευρά του τζαμιού βρίσκεται το hünkar mahfeli, το σημείο που χρησίμευε ως σημείο παραμονής και προσευχής του σουλτάνου. Η παρουσία αυτού του χώρου έκανε την εμφάνισή της στις αρχές του 16ου αιώνα και από εκεί ο σουλτάνος μπορούσε να απολαμβάνει μερική αυτονομία, σχετικά απαρατήρητος από τα βλέμματα των υπολοίπων μουσουλμάνων. Ο χώρος καλύπτονταν με πολύτιμα υλικά διατηρώντας όμως μια διαμπερή μορφή που επέτρεπε στον σουλτάνο να συντονιστεί με τους συμπροσευχόμενους.
Το χιουνκάρ μεχφελί, Το αυτόνομο "κιόσκι" προσευχής του σουλτάνου
Η ματιά μου κάλυψε κάθε σπιθαμή από τον εσωτερικό καθώς και τον εξωτερικό χώρο του τζαμιού και ασυναίσθητα άρχισα να απομακρύνομαι από αυτό. Ήταν ο μόνος τρόπος για να παρατηρήσω και να θαυμάσω τον ισχυρό και αγέρωχο πύργο που κάποτε χρησίμευε ως καμπαναριό ενώ στις μέρες μας με την κωνοειδή οροφή και το κιουλάχι αποτελεί έναν από τους πιο περίεργους μιναρέδες της Πόλης. Και όσο πιο πολύ απομακρυνόμουν τόσο περισσότερο αποκαλύπτονταν το μέγεθος και ο όγκος του δίνοντας ξεκάθαρα την εικόνα πως το Αράπ τζαμί είναι ουσιαστικά ένα μικρό κάστρο.
Το άλλοτε καμπαναριό, ο πύργος του Αράπ τζαμί υπενθυμίζει την ακμή και παρουσία των Γενοβέζων στον Γαλατά
Περπάτησα αρκετά μακριά, ώσπου ο τεράστιος πύργος άρχισε σιγά σιγά να καλύπτεται από τα γύρω κτίρια. Σύντομα την ματιά μου είχαν κλέψει άλλες ιστορικές και ιδιαίτερες κατασκευές, σαν μικρό παιδί που παρατηρεί παντού γλυκίσματα και δεν ξέρει που να πρωτοκοιτάξει. Αυτή είναι η Πόλη. Ένας τόπος ιδιαίτερος όσο λίγοι στον πλανήτη.

11 σχόλια:

  1. Αγαπητέ Θοδωρή,

    Ακόμη ένα μεγάλο ευχαριστώ για την ξενάγηση που προσφέρεις σε εμάς τους "αδιάβαστους" παλαιούς Κων/πολίτες.

    Με αγάπη
    Νίκος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Καλησπέρα Νίκο μου. Και εγώ σε ευχαριστώ γιατί έχω την χαρά και την τιμή να επικοινωνώ με Πολίτες και να μοιραζόμαστε κουβέντες, σκέψεις και συναισθήματα.
      Καλό βράδυ και θα χαρώ να τα ξαναπούμε σύντομα.

      Διαγραφή
  2. Φίλε Θοδωρή,
    Στον κατάλογο των περιοχών που οργανώνω, για την επόμενη μου επίσκεψη στην Πόλη, προσθέτω και την σημερινή σου αποτύπωση.
    Σ' ευχαριστώ,

    Χρήστος Τζίκας
    Άνω Πόλη - Θεσσαλονίκη

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Καλησπέρα Χρήστο μου. Ο κατάλογος του ιστορικού Γαλατά θα είναι σίγουρα μακρύς στην λίστα της επόμενης επίσκεψής σου.
      Πρόσθεσε λοιπόν και το Αράπ τζαμί και να σου ευχηθώ καλό περπάτημα και περιπλάνηση.
      Πολλούς χαιρετισμούς

      Διαγραφή
  3. Καλησπέρα κι από δω, Θοδωρή!
    Ακόμη μια ενδιαφέρουσα ανάρτηση ενός αξιοθαύμαστου τζαμιού!
    Πόσο διαφορετικό από όσα έχω δει! Και λέω «από όσα έχω δει» γιατί είμαι σίγουρη ότι στο μέλλον θα μας παρουσιάσεις κι άλλα τζαμιά, πάλι μοναδικά.
    Αυτό που μου άρεσε περισσότερο στην ανάρτησή σου για το Αράπ τζαμί είναι η πορεία του θέματος από την αρχή μέχρι το τέλος. Το εξωτερικό του ναού-τζαμιού που συνεχίζεται στο ατμοσφαιρικό ξύλινο εσωτερικό και καταλήγει στον επιβλητικό πύργο! Είναι το πιο φιλικό, ανθρώπινο και «ζεστό» τζαμί που έχω δει ποτέ.
    Με νύχια και με δόντια συγκρατούμαι, μετρώ αντίστροφα για το επόμενο ταξίδι μου στην Πόλη και τους αξέχαστους περιπάτους που θα κάνουμε παρέα!!!
    Πολλά φιλιά και θα τα πούμε και από κοντά!!!!!
    Πολλά μπράβο για την ανάρτηση!
    Τα λέμε στο επόμενο!!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Καλησπέρα Μαράκι.
      Το Αράπ είναι σάφώς ξεχωριστό αφού διαθέτει το ανάλογο ιστορικό υπόβαθρο αλλά και οι εικόνες είναι ιδιαίτερες λόγω της μορφής που είχε ο ναός πριν την μετατροπή του.

      Στο έχω αναφέρει και χαίρομαι που το βλέπεις και εσύ από μόνη σου οτι υπάρχει σε όλα κάτι μοναδικό. Ακόμα και σε χώρους που εξαρχής κατασκευάστηκαν ως τεμένη. Αρχικά όλα μοιάζουν ίδια αλλά αν καθήσει κάποιος και τα παρατηρήσει καλά και προσεκτικά θα βρεί και διαφορές αλλά και πολλές λεπτομέριες που αξίζουν αναφοράς και καταγραφής.

      Ώστε με νύχια και με δόντια εε; Άντε με το καλό λοιπόν.
      Και κάτι μου λέει πως πριν τα πούμε στην Πόλη, θα τα ξαναπούμε εδώ.
      Φιλιά και χαιρετισμούς στα πατρικά εδάφη.

      Διαγραφή
  4. Αγαπητέ Θοδωρή καλημέρα, καθώς και σε όλους τους χαμπεριώτες.Ανατρέχοντας στο υπέροχο βιβλίο του Αλέξανδρου Μασσαβέτα *Κωνσταντινούπολη ,η πόλη των απόντων* μεταφέρω για το Αράπ Τζαμί. εκκλησία των Καθολικών της Πόλης ως αντεκδίκηση.Την παρέδωσαν σε Αραβες πρόσφυγες απο την Ισπανία που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή εξ ου και το όνομα Αράπ Τζαμί.Η κατάσχεση του καθεδρικού ναού και η παράδοσή του στους Αραβες απέστελλε στην Καθολική Ευρώπη σαφές πολιτικό μήνημα ότι το οθωμαμικό κράτος θα ενεργούσε ως προστάτης των απανταχού Μουσουλμάνων.....Η αρχιτεκτονική του ναού είναι απλούστατη.Της λείπει η συμμετρία που χαρακτηρίζει τις ρομαντικές γοτθικές εκκλησίες της Ευρώπης....Οι Γενοβέζοι του Γαλατά δεν διακρίθηκαν στις τέχνες και στα γράμματα.Ο δρόμος του Αράπ τζαμί είναι γεμάτος ταμπέλες απο τις γύρω μικροβιοτεχνίες.Η παραλία του Γαλατά εδώ είναι γνωστή για τα σιδεράδικά της.Εάν επισκεφθείς το τζαμί κατά την προσευχή της Παρασκευής ,θα το βρείς γεμάτο απο τους γύρω μικρεμπόρους, βιοτέχνες και χαμάληδες>.Ευχαριστώ για την φιλοξενία.Τάσος.Θεσσαλονίκη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Επειδή ένα τμήμα του κειμένου το κατάπιε ο δαίμων του τυπογραφείου ,το συμπληρώνωεκκλησία των Καθολικών για αντεκδίκηση....Τάσος.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Μετετράπη σε τζαμί λίγο μετά την πτώση της Γρανάδας στους Καθολικούς βασιλείς το 1492.Οι οθωμανικές αρχές κατέσχεσαν τη πρώτη τη τάξη εκκλησία των Καθολικών της Πόλης ως αντεκδίκηση....

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Καλησπέρα Τάσο μου και καλησπέρα στην Θεσσαλονίκη.
      Πολύ χαίρομαι όταν μετά το τέλος της ανάγνωσης κάθε ανάρτησης, ξεκινά μια μικρή μελέτη γύρω από τα αναρτημένο θέμα. Συνεχίζω λοιπόν να νοιώθω δικαιωμένος που σκόπιμα δεν παραθέτω όλες τις πληροφορίες.
      Έχω και κατα νού μερικές αναρτήσεις για το άμεσο μέλλον που θα είναι περισσότερο διαδραστικές και θα απαιτούν περισσότερο την συμμετοχή σας.
      Πολλούς χαιρετισμούς και καλό απόγευμα
      Θοδωρής

      Διαγραφή
  7. Διονυσία Πάλμου27 Ιανουαρίου, 2015 09:42

    Καλημέρα Θοδωρή και σε ευχαριστούμε για μια ακόμη όμορφη περιήγηση στην ιδιαίτερη και μυστηριώδη γειτονιά του Γαλατά. Πράγματι, το Arap Cami, πρώην ναός του Αγίου Δομίνικου με το χαρακτηριστικό καμπαναριό του, είναι ένα σύμβολο της περιοχής. Πρόκειται για έναν χώρο όπου βρίθει από συμβολισμούς. Όντως ήταν συμβολική η κίνηση του σουλτάνου να «κατασχέσει» τον μεγαλύτερο ναό των καθολικών, αλλά συμβολική ήταν και η ίδια η κατασκευή του ναού από τους Γενοβέζους. Έχτισαν έναν ναό απέριττο, με απλές και αυστηρές γραμμές, χωρίς περίτεχνο διάκοσμο… ένα σύμβολο εμπορικής κυριαρχίας στο Γαλατά. Οι Γενοβέζοι δήλωναν την παρουσία και την κυριαρχία τους στην περιοχή με έναν επιβλητικό αλλά «χοντροκομμένο» ναό σαν να λένε «είμαστε εδώ για το εμπόριο!». Όπως εύστοχα ανέφερε προηγούμενος σχολιαστής οι Γενοβέζοι του Γαλατά δεν διακρίθηκαν στις τέχνες και στα γράμματα, η δραστηριότητά τους σχετίζονταν αυστηρά με το εμπόριο.
    Δεν πρέπει εξάλλου να εξετάζουμε το θέμα χωρίς να λάβουμε υπ’ όψιν τον έντονο ανταγωνισμό μεταξύ Γενοβέζων- Βενετών αλλά και το μίσος των Βυζαντινών για τους Βενετούς (το οποίο εκμεταλλεύτηκαν με τον καλύτερο τρόπο οι Γενοβέζοι εξασφαλίζοντας προνόμια με τη συνθήκη του Νυμφαίου το 1261). Μάλιστα, την εποχή της ανέγερσης του ναού –περί το 1323- το προάστιο του Γαλατά είχε ήδη παραχωρηθεί οριστικά από το βυζαντινό αυτοκράτορα στους Γενουάτες για την κάλυψη των εμπορικών τους αναγκών, καθιστώντας το Γαλατά το σπουδαιότερο εμπορικό κέντρο της Γένοβας στην Ανατολή. Μάλιστα, με χρυσόβουλο του 1302 οι Γενουάτες του Πέραν είχαν το δικαίωμα να σηκώσουν οχυρωματικά τείχη. (Λίγο αργότερα χτίστηκε και ο Πύργος και η περίφημο κτίριο της podesta). Αλλά και οι Γενοβέζοι με τους Βυζαντινούς ανταγωνίζονταν έντονα και εμπάθεια υπέφωσκε ένθεν κακείθεν. ( Άλλωστε, οι πρώτες εμπορικές συμφωνίες των Γενοβέζων με τους Οθωμανούς ανάγονται στα 1352, πριν την Άλωση δηλαδή και επισήμως στην Άλωση του 1453 οι Γενοβέζοι είχαν κηρύξει «ουδετερότητα»). Κάθε προσπάθεια των Βυζαντινών να περιορίσουν την εξέλιξη της Γενοβέζικης κοινότητας σε μία αυτόνομη οντότητα στάθηκε ανεπιτυχής. Η κοινότητα γιγαντώθηκε και απέκτησε μεγάλη πολιτική, οικονομική και εμπορική ισχύ. Οπότε, ο ναός του Αγίου Δομίνικου ήταν ένα ηχηρό μήνυμα προς κάθε κατεύθυνση: «είμαστε παρόντες!»


    ΑπάντησηΔιαγραφή