Στους τουρμπέδες της Πόλης

Βρισκόμενος στα αμέτρητα και λατρεμένα μου πολίτικα σοκάκια, οι περιπλανήσεις, εκτός του ότι είναι ασταμάτητες και πάντα προσφέρουν κάτι καινούριο, έχουν επίσης την ιδιότητα να περιέχουν τόσα πολλά διαφορετικά στοιχεία, έτοιμα να με γοητεύσουν και να μου δείξουν μια άλλη πτυχή αυτής της ανεπανάληπτης Πόλης. Κάθε γωνία, κάθε σοκάκι και νέο στενό που εισέρχομαι στους ατελείωτους περιπάτους μου, προσφέρουν συγκινήσεις, γνώσεις και με φέρνουν σε στενότερη και αμεσότερη επάφη με το γεωγραφικό σταυροδρόμι και χωνευτήρι των πολιτισμών.
Ένα από τα σημεία που αφιέρωσα χρόνο στην τελευταία μου περιπλάνηση είναι οι τουρμπέδες, οι οποίοι είναι διάσπαρτοι σε εκατοντάδες σημεία της αχανούς Πόλης. Το Türbe ουσιαστικά πρόκειται για μαυσωλείο και συνήθως βρίσκεται κοντά σε τζαμιά αλλά διαθέτει και εξωτερικό χώρο με υπαίθρια μνήματα.

Χαρακηριστικό τουρμπέ της Πόλης, περιτριγυρισμένο με μνήματα

Οι τουρμπέδες αποτελούνται από δύο μέρη, την κρύπτη που είναι τοποθετημένοι οι νεκροί και τον κυρίως τουρμπέ, κάτι σαν το δικό μας παρεκκλήσι, όπου υπάρχουν κενά φέρετρα, σκεπασμένα με πολύτιμα υφάσματα που φέρουν κεντητές επιγραφές με ρητά του Κορανιού.

Το ΤΙ ΧΑΜΠΕΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΛΗ; συναντά τους φίλους του

Είμαι της άποψης ότι αν κάποιος επιθυμεί κάτι πάρα πολύ, τότε αυτό αργά ή γρήγορα θα συμβεί. Είχα την επιθυμία εδώ και αρκετό καιρό να γνωρίσω από κοντά αναγνώστες και φίλους ώστε να τους ευχαριστήσω για την αγάπη και την υποστήριξη ώσπου τελικά η ευχή έγινε πράξη. Αρχικά είχα σκεφτεί να γίνει μόνο μία συνάντηση μα έπειτα από προτροπές "περιόδευσα" σε συνολικά 3 πόλεις.

Η αρχή έγινε στην πρωτεύουσα, κάτω απο την σκιά της Ακρόπολης και λίγο πριν την συνάντηση βρήκα την ευκαρία να περιπλανηθώ στα αθηναικά σοκάκια. Πολλά εκκλησάκια, στενοί γραφικοί δρόμοι με παλιά σπίτια και τον Ιερό Βράχο να μαγνητίζει την ματιά και να με κυριεύει με συναισθήματα δέους και αγαλίασης. Ένα από τα σπουδαιότερα και πιο ιδιαίτερα σημεία του πλανήτη που δυστυχώς δεν εκτιμούμε όσο θα έπρεπε.

Αθηναική εικόνα με τον Ιερό Βράχο, εκκλησάκια και κεραμοσκεπές

Λίγο πριν την συνάντηση, περπατώντας στα δρομάκια της πόλης και μαγεμένος από την ομορφιά της

Η συνάντηση έγινε στον προαύλιο χώρο της Μητρόπολης Αθηνών και με τον τελευταίο Αυτοκράτορα να μας παρακολουθεί.

Υπό το βλέμμα του Αυτοκράτορα

Το άλλο Σουλτάν Αχμέτ

Υπάρχουν ορισμένες λέξεις που η αναφορά τους προκαλεί συνειρμούς και είναι συνδεδεμένη με κάποια συγκεκριμένα πράγματα. Για τους περισσότερους το άκουσμα της λέξης Σουλτάν Αχμέτ φέρνει αμέσως στον νού την Αγία Σοφία, το απόλυτο σύμβολο της Πόλης. 'Υστερα ίσως να ακολουθεί το Μπλέ Τζαμί, η βασιλική κιστέρνα, το μουσείο μωσαικών και πολλά άλλα υπέροχα και μοναδικά μνημεία και αξιοθέατα. Δίπλα σε αυτά συνυπάρχει και ο τουριστικός τομέας και το Σουλτάν αχμέτ είναι σαφώς το πιο προβλεβλημένο και τουριστικότερο κομμάτι της Πόλης. Ότι όμως εκ πρώτης όψεως δεν φαίνεται, δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει. Έτσι αν κάποιος θελήσει να κοιτάξει πίσω από την τουριστική επιφάνεια, θα παρατηρήσει ένα άλλο Σουλτάν Αχμέτ. Λίγο παραμελημένο μεν αλλά ταυτόχρονα αυθεντικότερο και σίγουρα περισσότερο Πολίτικο από το σύνολο όλων των τουριστικών μαγαζιών του μοναδικού αυτού μέρους.

Σπίτι από τα παλιά στο Σουλτάν Αχμέτ, με την γιαγιούλα να κάθεται στην αυλή του και ίσως να αναπολεί τα παλιά

Το άλλο Σουλτάν Αχμέτ

Η Πόλη των περασμένων δεκαετιών και αιώνων δεν ήταν παντού εύπορη και κοσμοπολίτικη. Υπήρχαν μαχαλάδες και περιοχές που κατείχαν μια διαφορετική θέση στο μωσαικό της Πόλης. Εξάλλου αυτή ήταν και είναι η μαγεία της Πόλης: οι αντιθέσεις της και τα διαφορετικά στοιχεία που όμως ταυτόχρονα δεν δηλώνουν αντιπαλότητα μεταξύ τους.

Το καλοκαίρι που συγκλόνισε την Πόλη

Παρότι ο καιρός συνεχίζει να είναι υπέροχος και θερινός, σήμερα διανύουμε επίσημα την τελευταία μέρα του καλοκαιριού. Για μερικούς ήταν ένα υπέροχο καλοκαίρι, για άλλους ένα όπως όλα τα προηγούμενα και για πολλούς όχι και τόσο ευχάριστο εξαιτίας της κατάστασης που επικραττεί. Για τους Πολίτες πάντως το φετινό καλοκαίρι ήταν σίγουρα πρωτόγνωρο και θα μείνει στην μνήμη τους ως το καλοκαίρι που συγκλόνισε την Πόλη.

Οι διαδηλώσεις και οι διαμαρτυρίες που ξεκίνησαν στα τέλη Μαίου από το κέντρο της Πόλης και επεκτάθηκαν στο σύνολο της χώρας, ακόμα και στο εξωτερικό ήταν, για όσους είναι τουλάχιστον νεώτεροι των 60 ετών, κάτι το πρωτόγνωρο και συγκλονιστικό, που όμοιό τους δεν είχαν ξαναβιώσει. 

Οι κινητοποιήσεις αυτές δεν περιορίστηκαν στην διάρκεια μερικών ημερών αλλά συνεχίστηκαν καθ'όλη την διάρκεια του καλοκαιριού, ως τις μέρες που διανύουμε, έστω και εξασθενημένα. Στις αρχές ακούστηκαν και γράφτηκαν πολλά για τους λόγους και τις αφορμές των διαμαρτυριών. Κάθε λογής "ειδικοί" και εμπειρογνώμονες είχαν κάτι να πούν και να παρουσιάσουν. Άλλοι μίλησαν για επανάσταση, άλλοι για εκπλήρωση προφητειών και άλλοι με βάση την "τεράστια" εμπειρία τους και τα πτυχία που διαθέτουν μίλησαν για την διεθνοστρατηγική σκακιέρα.

Τότε...και τώρα Νο.2

Ο μεγάλος έρωτας, η αφοσίωση και η επιθυμία εξερεύνησης την Πόλης παραμένουν ανεξάντλητα χαρακτηριστικά από την πρώτη μέρα που βρέθηκα εδώ. Εξαιτίας αυτών αλλά και πολλών άλλων συναισθημάτων πήρα την απόφαση δημιουργίας της κατηγορίας Τότε και τώρα. Έφτασε λοιπόν η στιγμή για την δεύτερη απόπειρα παρουσίασης και σύγκρισης φωτογραφικού υλικού περασμένων αιώνων και δεκαετιών με το σήμερα. Με πολύ μεράκι αλλά και εξαντλητική περιπλάνηση στα Πολίτικα σοκάκια προσπάθησα για άλλη μια φορά να διαπιστώσω τις θετικές ή αρνητικές αλλαγές στην Πόλη αλλά και τα σημεία και τις καταστάσεις που παρέμειναν αμετάβλητα.

Θα ξεκινήσω από μια ευχάριστη αλλαγή καθώς αρκετά βυζαντινά μνημεία βρίσκονται πλέον σε αξιόλογη κατάσταση. Αυτό που ξεκίνησε σταδιακά από τον ιδρυτή του τουρκικού κράτους ως μοχλός απαξίωσης της θρησκευτικής επιρροής, συνεχίζεται ως τις μέρες μας για λόγους τουριστικούς-οικονομικούς. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι και η Μονή Παμμακάριστου (διάβασε εδώ) και εκεί που άλλοτε υπήρχε μια σχεδόν παραμελημένη Μονή, αφημένη με σπασμένα παράθυρα στο έλεος των καιρικών συνθηκών και του ανελέητου χρόνου και με συντροφιά ξύλινες παράγκες και φρεσκοπλυμμένες μπουγάδες, στις μέρες είναι πλέον ένα προσεγμένο μνημείο.

Τότε...η Μονή Παμμακάριστου με φυτρωμένα χορτάρια στις κόγχες και τα τύμπανα, ξύλινη παράγκα για είσοδο και φρεσκοπλυμμένη μπουγάδα...

τώρα...ένα σωστό στολίδι

Υπάρχουν φωτογραφίες που χρίζουν ιδιαίτερης συζήτησης και ανταλλαγής απόψεων. Μία από αυτές είναι η παρακάτω, που απεικονίζει την πλατεία Ταξείμ από το μακρινό 1927! Η όπερα αλλά και η πλατεία απουσιάζουν και η ημιέρημη περιοχή έχει μόνον το, τότε σχεδόν νεοανεργεθέν, μνημείο της δημοκρατίας ως κοινό στοιχείο με την εποχή μας. Τώρα αν η ρυμοτομία της πλατείας άλλαξε προς το χειρότερο ή προς το καλύτερο, το αφήνω στην κρίση σας.

Το σχεδόν αγνώριστο κέντρο της Πόλης το 1927. Αριστερά διακρίνεται και το στρατόπεδο που υπήρχε τότε

Η πλατεία στις μέρες μας. Εδώ μερικά 24ωρα πριν ξεκινήσουν οι διαδηλώσεις του καλοκαιριού

Τότε...

...και στις αρχές του καλοκαιριού

Ψηφιδωτά μωσαικά

Δεν υπάρχει μεγαλύτερη χαρά να ανακαλύπτω ή να επισκέπτομαι καινούρια μέρη στην πόλη της καρδιάς μου. Εξάλλου η Πόλη προσφέρει τέτοιες είδους συγκινήσεις αφού η ένδοξη πορεία της ανα τις χιλιετίες και η ιδιαιτερότητά της είναι απίστευτά σπουδαίες και όπως τότε, έτσι και τώρα την νοιώθω σαν να είναι το κέντρο του κόσμου.

Ένα από τα μέρη που παραδόξως δεν είχα ακόμη επισκεφθεί ήταν το μουσείο των ψηφιδωτών μωσαικών και τούτη την φορά είχε έρθει η στιγμή να βρεθώ στον χώρο που εκθέτει αυτά τα σπουδαία κομψοτεχνήματα.

Εικόνα από το μουσείο μωσαικών

Γενικά υπήρχε ανέκαθεν πρόβλημα ανεύρεσης τέτοιων αρχαιολογικών θυσαυρών διότι κάθε φορά που η Πόλη άλλαζε την ρυμοτομία της, ανυψώνονταν, αφού τα πάντα χτίζονταν πάνω στα ήδη υπάρχοντα. Δεν θα είναι λοιπόν υπερβολή αν αποδεχτείτε την άποψή μου ότι 3-4 μέτρα κάτω από την επιφάνεια υπάρχει μία ακόμη Κωνσταντινούπολη (δες κι εδώ). Τα περισσότερα από αυτά τα κειμήλια βρίσκονταν για αιώνες στην αφάνεια και μόνον μετά την ίδρυση του τουρκικού κράτους ξεκίνησαν οι ενέργειες και οι εργασίες ανασκαφής και απόκατάστασής τους.

Ψηφιδωτά από το μεγαλοπρεπές αυτοκρατορικό παλάτι

Το αυτοκρατορικό παλάτι κάλυπτε μια τεράστια έκταση από την Αγία Σοφία ως τον Ιππόδρομο και όλη την περιοχή εως και τα θαλλάσια Τείχη της Προποντίδας. Συνολικά 4 χιλιάδες τετραγωνικά μέτρα ήταν η έκτασή του και σχεδόν η μισή επιφάνεια καλύπτονταν από τα υπέροχα μωσαικά. Τα περισσότερα από αυτά καλλιτεχνήθηκαν μετά το 532 μ.Χ. και την τρομερή Στάση του Νίκα με τις φθορές που προξενησε στον χώρο του παλατιού.

Στον Άγιο Γεώργιο Ποτηρά, με τριγύρω την μπούρκα συντροφιά

Η Πόλη είναι γεμάτη ιδιαιτερότητες και ο τρόπος που αυτές είναι διασκορπισμένες ορισμένες φορές στους διαφόρους μαχαλάδες, προκαλεί αρχικά έκπληξη και περιέργεια μα έπειτα στιγμές περισυλλογής και επαναφορά ιστορικής μνήμης για την πλυθησμιακή ανακατάξη και αναδιάταξη των πολίτικων γειτονιών ανα τους αιώνες και δεκαετίες. Λίγο πιο πάνω από την περιοχή του Φαναρίου, ξεκινά ο μαχαλάς του Fatih, εκεί που το βαθιά θρησκευόμενο Ισλάμ κυριαρχεί παντού και η εικόνα της Πόλης μοιάζει περισσότερο με αυτή της Τεχεράνης. Στην Πόλη όμως όσο παρατηρείς κάτι, τόσο περισσότερο ανακαλύπτεις διαφορετικές πτυχές κάτω από την επιφάνεια. Στο ισλαμοποιημένο Fatih εκτός από τα ένδοξα χριστιανικά απομεινάρια του παρελθόντος όπως την Παναγία Παμμακάριστο υπάρχει και η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου Ποτηρά που πεισματικά αποτελεί την αντίθεση και την ιδιαιτερότητα της συνοικίας. Είχα την χαρά και την τύχη να την επισκεφτώ και δίνοντας το παρών να υπενθυμίσω ότι δεν υπάρχουν ξεχασμένες γειτονιές και εκκλησίες, παρά μόνον η πρόκληση να αντιμετωπίσουμε την λήθη μας.

Η είσοδος του Αγίου Γεωργίου Ποτηρά με τον χαρακτηριστικό και απαραίτητο μαντρότοιχο

Ενδεικτικός τρόπος του ντυσίματος των γυναικών στο Fatih. Αρκετές από αυτές είναι σχεδόν έφηβες

Στον κεντρικό δρόμο η μπούρκα, σαν πάνινη φυλακή, κυριαρχεί

Περπάτησα αρκετή ώρα ώσπου να καταφέρω να εντοπίσω την εκκλησία, μιας και είναι κυριολεκτικά χωμένη σε ένα παράλληλο στενό του κεντρικού δρόμου. "Ποιός χριστιανός, να φτάσει ως εδώ και να την επισκεφθεί;", συλλογίστηκα καθώς παρατηρούσα τις ενδυμασίες και το παρουσιαστικό των ανθρώπων τριγύρω μου. Αντικρίζοντας τον μαντρότοιχο του ναού και το καμπαναριό του, σκέφτηκα πως αποτελεί κατόρθωμα να στέκει σε αυτή την γειτονιά η εκκλησία ακόμα. Η προσωπικότητα και η συνεννόηση του Οικουμενικού Πατριάρχη με όσους κρατούν τα ηνία του ισλαμικού στοιχείου έχει αποτρέψει τα χειρότερα.